Suy tư về “SỰ CHẾT”

SỰ CHẾT

Tất cả mọi người đều phải trải qua kinh nghiệm về sự chết. Đó là một phần trong sự hiện hữu của con người, không thể tránh né và cũng không ngoại trừ một ai. Trong tháng Mười Một này, Giáo hội mời gọi các tín hữu suy niệm về sự sống cũng như sự chết- một thực tại hiện sinh của con người. Bài viết dưới đây dựa trên Điển ngữ Thần học Thánh Kinh nhằm tái khám phá những suy tư thần học để trả lời cho những câu hỏi xoay quanh vấn đề sự chết nơi con người.

1. Cựu Ước
2. Kinh nghiệm về sự chết

Trong dòng lịch sử cứu rỗi, mặc khải Thánh Kinh không bao giờ tìm cách tránh né sự chết bằng những mộng tưởng hão huyền, nhưng luôn nhìn thẳng vào nó: cái chết của những người thân yêu, sự đau sót của người ở lại. Thật vậy, đứng trước cái chết, mỗi người cũng phải nghĩ đến chính mình, vì ai cũng sẽ nếm cái chết. Trong Cựu Ước cho thấy, cái chết tuy đau lòng, một thực tại nằm ngoài tầm tay con người, nhưng không phải là hoàn toàn hủy diệt. Hình bóng của người quá cố vẫn còn tồn tại trong Seol. Về gốc tích của từ này có nhiều ý kiến: Sheol là nơi bắt đầu sự phán xét, đất không có sự sống hay cái vực thẳm nằm sâu dưới lòng đất. Về hình dạng Sheol trong các bản văn Kinh Thánh: là chỗ tối tăm (Tv 88,7.13), bụi tro (Đn 12,2), thinh lặng (Tv 94,17), bị người đời lãng quên (Tv 31,13) và thậm chí không được Chúa nhớ tới (Tv 88,6.11). Sheol là cái ngục có nhiều cửa (Is 38,10), xiềng xích (Kh 1,18), không ai có thể thoát ra khỏi đó (G 7,9). Ban đầu người ta quan niệm, tất cả mọi người dù xấu dù tốt, sau khi chết đều phải xuống Sheol. Sau cùng, do niềm tin vào sự sống lại, Sheol chỉ còn là nơi giam giữ kẻ ác, còn người lành được giải thoát ra khỏi Sheol.

2. Chết là định mệnh của con người

Chết là định mệnh chung của con người, là con đường của kẻ trần gian. Khi dứt hơi thở cuối cùng, cái chết đóng ấn trên dung mạo người ấy: cái chết tràn đầy phúc lộc của các tổ phụ (St 25,7;35,29), cái chết bí nhiệm của Môsê (Dnl 34). Nhưng đứng trước tình trạng tất định bất khả kháng ấy, làm sao con người lại không cảm thấy rằng đời sống mà mọi người hằng mong ước chỉ là một sản nghiệp mỏng manh và chóng qua? Nó là một cái bóng, một hơi thở, một điều hư vô (Tv 39;89). Đời sống chỉ là phù vân, vì mọi người, dầu là vua chúa đến kẻ cơ cực đều có một số phận cuối cùng như nhau (Tv 49,8). Tuy nhiên, sự khôn ngoan chân thực vượt xa thực tại ấy, nó chấp nhận cái chết như một phán quyết của Thiên Chúa, phán quyết đó nhấn mạnh tính cách yếu hèn của thân phận con người trước Thiên Chúa bất tử: là tro bụi, con người sẽ trở về bụi tro (St 3,19).

3. Nguồn gốc của sự chết

Vậy đâu là nguồn gốc sự chết? Kinh nghiệm về sự chết để lại trong con người một âm hưởng bị thảm nên không thể giảm kinh thành một hiện tượng tự nhiên để có thể hiểu biết hết về nó. Chúng ta không thể nào thấu triệt hết ý nghĩa của sự chết. Vì mãnh liệt của chúng ta là sự sống, thế nhưng sự chết đè nặng trên chúng ta như một án phạt; vì thế tự nhiên chúng ta nhìn thấy nơi nó sự trừng phạt của tội. Nguyên tắc căn bản này làm sáng tỏ sự kiện bí ẩn về cái chết đang hiện diện trên thế giới này: từ khởi nguyên, con người chỉ bị tuyên án tử sau tội Adam, người cha thứ nhất của chúng ta (St 3,19). Vì Thiên Chúa không tạo nên sự chết, Ngài đã tạo dựng con người để không bị hư nát, và sự chết chỉ du nhập vào thế giới do sự ghen ghét của ma quỷ (Kn 2,23). Uy thế của sự chết có một giá trị dấu chỉ: nó biểu lộ sự hiện diện của tội nơi trần gian. Một khi khám phá ra mối tương quan giữa tội và sự chết, cả một khía cạnh của cuộc sống chúng ta bày tỏ bộ mặt thật của sự chết. Tội là một sự dữ không chỉ nghịch với bản tính chúng ta và ý muốn Thiên Chúa.

4. Thiên Chúa cứu con người khỏi chết

Con người luôn chiến đấu với sự chết nhưng không thể tự mình cứu khỏi sự chết; nhưng cần phải có ơn Chúa, Đấng là Hằng Sống tự bản tính. Vì thế, khi sắp chết bằng bất cứ cách nào, con người chỉ biết kêu cầu Thiên Chúa (Tv 6,5;13,4). Niềm hy vọng của người công chính là được Thiên Chúa đưa ra khỏi Seol. Ngay cả khi niềm tin còn giới hạn họ cũng tin rằng Thiên Chúa chiến thắng Thần chết và Seol. Chỉ mình Thiên Chúa cứu con người khỏi chết nhưng phải có sự hợp tác của họ. Thiên Chúa không giải thoát họ một cách bất thường, Người mời gợi họ hoán cải để được sống, từ bỏ tội để được Người giải thoát khỏi vực sâu âm phủ. Niềm hy vọng được giải thoát khỏi sự chết sẽ vô ích, nếu nó không vượt trên giới hạn cuộc sống trần gian. Sau này, mặc khải Cựu Ước tiên báo một chiến thắng tuyệt vời của Thiên Chúa trên thần chết, một cuộc giải phóng vĩnh viễn con người khỏi quyền lực của nó. Khi thiết lập triều đại cánh chung, Thiên Chúa sẽ tiêu diệt đến muôn đời sự chết mà Người không hề dựng nên từ nguyên thủy.

1. Tân Ước

Trong Tân Ước, những tư tưởng chính yếu của mặc khải thời trước đều quy về mầu nhiệm tử nạn của Đức Kitô. Nơi đây, cả lịch sử nhân loại hiện ra như một bi kịch vĩ đại về sự sống và sự chết. Thần chết thống trị cho đến thời Đức Kitô và nếu không có Người, nó vẫn còn thống trị mãi. Chúa Kitô đến và chiến thắng Thần Chết bằng cái chết của Người; chính từ lúc đó, sự chết mang một ý nghĩa khác đối với nhân loại mới đã cùng chết với Đức Kitô để cùng sống với Người trong vĩnh cửu.

1. Gợi lại nguồn gốc sự chết

Thảm kịch đã mở màn ngay từ đầu lịch sử nhân loại: vì lỗi của con người, tội đã xâm nhập vào thế gian, và bởi vì tội mà có sự chết (Rm 5,12-17). Từ đó, tất cả mọi người đều phải chết nơi Adam (1Cr 15,22) nên Thần chết đã thống trị thế gian (Rm 5,14). Chính tội đem lại sức mạnh cho quyền lực của sự chết: tội là nọc độc của Thần chết.

2. Đức Kitô nhận cái chết của chúng ta

Những lời hứa trong Kinh Thánh được thực hiện nhờ Đức Kitô. Để giải thoát chúng ta khỏi quyền lực Thần chết, trước tiên Người đã nhận lấy cho chính mình số phận tử vong của chúng ta. Cái chết của Người không phải là ngẫu nhiên. Người đã ao ước chết cũng như Người ao ước lãnh phép rửa để bị dìm sâu trong nước âm phủ (Lc 12,50). Nếu Người run sợ trước cái chết (Ga 12,27), cũng như Người đã than khóc trước mộ Lazaro (Ga 11,33-38), nếu Người van xin Chúa Cha cho Người khỏi chết (Hr 5,7) thì sau cùng, Người cũng chấp nhận chén đắng ấy (Mc 10,38). Để thực hiện ý của Chúa Cha (Mc 14,36), Người đã vâng lời đến chết. Chính Người phải hoàn thành Thánh Kinh (Mt 26,54). Dầu Philato đã không tìm ra lý do gì xứng đáng để kết án tử Người (Lc 23,15-22), Người đã thực sự chấp nhận cái chết như một sửa phạt do Luật định (Mt 26,66). Chính vì đã được sinh ra dưới Luật và đã mặc lấy nhục thể giống như nhục thể tội lỗi (Rm 8,3), Người liên đới với dân Người và với tất cả nhân loại. “Thiên Chúa đã khiến Người thành tội vì chúng ta” (2 Cr 5,21), cho nên Người đã phải đón nhận hình phạt dành cho Tội của con người. Vì thế, khi chết Người đã tước đoạt tất cả quyền lực của Tội (Rm 6,10): dầu vô tội, Người đã nhận lấy số phận tội nhân cho đến cùng, nếm sự chết như tất cả tội nhân (Hr 1,18) và xuống âm phủ như họ. Nhưng khi gia nhập vào số kẻ chết, Người đã mang lại cho họ tin mừng là sự sống được ban lại cho họ.

3. Đức Kitô chết vì chúng ta

Cái chết của Đức Kitô phong nhiêu như hạt lúa mì mục nát trong lòng đất (Ga 12,24-32). Cái chết của Người bị áp đặt như một hình phạt của tội, nhưng đó là một hy tế xá tội (Hr 9). Chúa Kitô đã chết cho cả dân (Ga 11,50), lời tiên tri vô tình của Caipha đã được thực hiện từng chữ. Người đã cho chúng ta một dấu tích tình yêu tối thượng (Rm 5,7) là Người đã chết vì chúng ta đang khi chúng ta là tội nhân (Rm 5,6). Vì chúng ta không có nghĩa là thay cho chúng ta, nhưng vì lợi ích chúng ta; bởi vì chết cho tội chúng ta (1 Cr 15,3), Người đã hòa giải chúng ta với Thiên Chúa nhờ cái chết của Người (Rm 5,10) ngõ hầu chúng ta có thể lãnh nhận gia nghiệp đã hứa (Hr 9,15).

4. Đức Kitô chiến thắng thần chết

Nhờ đâu cái chết của Đức Kitô có hiệu lực cứu rỗi này? Nhờ Người đã chiến thắng kẻ thù xưa của nhân loại trong cuộc đụng độ với nó. Việc Người phục sinh những người đã chết ngay khi Người còn sinh tiền là dấu chỉ của cuộc chiến thắng tương lai (Mt 9,18-25): Thần chết đã lùi bước trước Đấng là sự sống lại và là sự sống (Ga 11,25) trong Vương Quốc Thiên Chúa mà Người đã khai mở. Sau cùng, chạm trán với Thần chết trong lãnh địa của nó, Người chiến thắng nó chính vào lúc nó tưởng đã thắng được Người. Người vào âm phủ với tư cách một chủ nhân và tự ý ra khỏi đó. Và vì Người đã chịu chết, nên Thiên Chúa đã tôn vinh Người bằng triều thiên vinh hiển (Hr 2,9). Nơi Người, sự sống do Thánh Kinh đã loan báo, đã thực hiện (1 Cr 15,4); Người đã trở thành trưởng tử của những người quá cố (Kh 1,15). Giờ đây Người được Thiên Chúa giải thoát và khỏi sự hư hát âm phủ, hiển nhiên sự chết đã mất mọi quyền lực trên Người (Rm 6,9); cùng lúc đó, Người đã vô hiệu hóa kẻ nắm giữ quyền lực sự chết, tức là ma quỷ (Hr 2,14). Đó là tác động đầu tiên mà Đức Kitô thực hiện trong cuộc chiến thắng của Người.

Kể từ giờ phút đó, mối tương quan của con người với sự chết đã thay đổi: vì từ nay Đức Kitô chiến thắng sẽ luôn chiếu soi những người ngồi trong bóng tối sự chết (Lc 1,79); Người đã giải thoát họ khỏi Luật của tội và sự chết mà họ đã phải làm nô lệ bấy lâu nay (Rm 8,2). Sau cùng, khi thời gian viên mãn, Người sẽ phục sinh tất cả để hoàn tất cách huy hoàng chiến thắng của Người. Lúc đó, Thần chết sẽ bị tiêu diệt mãi mãi (1 Cr 15,26). Đó chính là cuộc chiến thắng sau cùng của Chúa Kitô: “Hỡi Thần chết ta sẽ là sự chết của Ngươi; hỡi hỏa ngục, ta sẽ là nọc độc của ngươi” (tiền xướng kinh sáng thứ Bảy Tuần thánh).

• Kitô hữu trước sự chết

1. Chết với Chúa Kitô

Chúa Kitô mặc lấy bản tính chúng ta, Người không chỉ nhận lấy cái chết của chúng ta để cùng liên đới với số phận tội lỗi của chúng ta. Là thủ lãnh nhân loại mới, Adam mới (1 Cr 15,45), Người mang tất cả chúng ta trong Người khi chết trên thập giá; do đó, trong cái chết của Người, tất cả đều chết cách nào đó (2Cr 5,14). Tuy nhiên, cái chết này còn phải là một thực tại hiện hữu cho mỗi cá nhân. Chính đó là ý nghĩa của Phép Rửa. Từ nay, chúng ta là những kẻ đã chết và sự sự sống của chúng ta tiềm ẩn trong Thiên Chúa cùng với Chúa Kitô (Cl 3,3). Cái chết huyền nhiệm, đó là khía cạnh tiêu cực của ơn cứu rỗi. Vì chưng chúng ta chết cho muôn vật, đương bị vương quyền của Thần chết thống trị: chúng ta chết cho tội lỗi, cho con người cũ, cho nhục thể, cho thân xác, cho Luật, cho những gì thuộc thế gian.

2. Từ cái chết đến sự sống

Vậy, chết với Chúa Kitô thực ra là chết cho cái chết. Khi chúng ta bị giam cầm dưới ách tội lỗi, chính lúc đó chúng ta là những kẻ chết (Cl 2,13). Bây giờ chúng ta là những người sống trở về từ cõi chết (Rm 6,13) và được giải thoát khỏi sự chết (Hr 6,1). Như Chúa Giê su phán: “Ai nghe lời Ta sẽ vượt qua cái chết mà tới sự sống” (Ga 5,24); ai tin nơi Người thì hoàn toàn không sợ chết: dầu có chết cũng sẽ sống (Ga 11,25). Đó là bảo chứng của đức tin.

3. Chết hằng ngày

Việc chúng ta kết hiệp cùng cái chết của Chúa Kitô đã từng được thực hiện trong phép rửa, thì nay vẫn còn phải được thể hiện mỗi ngày trong đời sống của chúng ta. Đó là ý nghĩa của việc khổ hạnh mà chúng ta theo để kiềm chế- nghĩa là chúng ta làm chết đi trong chúng ta những công việc của thân xác (Rm 8,13), những chi thể mê theo thế tục cùng với những đam mê của chúng (Cl 3,5). Cái chết từng ngày này hiện tại hóa cái chết của Chúa Giêsu và kéo dài hiệu quả phong phú cuộc tử nạn trong thân xác Người, là Giáo Hội.

4. Trước cái chết của thân xác

Trong cùng một viễn tượng, cái chết của thân xác mang một ý nghĩa mới cho người Kitô hữu. Nó không chỉ là một định mệnh không thể tránh mà con người đành cam chịu, hoặc một phán quyết của Thiên Chúa mà con người đành chấp nhận, hoặc một sự luận phạt chuốc lấy do hậu quả của tội. Người Kitô hữu chết cho Chúa cũng như đã sống cho Người (Rm 14,7). Từ nỗi khắc khoải không tránh được, sự chết trở nên đối tượng của toàn phúc: “Phúc thay những kẻ chết trong Chúa! Họ sẽ nghỉ ngơi và thoát mọi nỗi gian lao” (Kh 14,13). Cái chết của những người công chính là cửa ngõ đến hòa bình (Kn 3,3), đến nơi an nghỉ muôn đời, đến ánh sáng vô tận: Lạy Chúa xin cho các linh hồn được nghỉ yên muôn đời và được ánh sáng ngàn thu chiếu soi trên các linh hồn ấy.

Niềm hy vọng bất tử và sống lại ló rạng trong Cựu Ước, thì bây giờ đã tìm thấy được nền tảng vững chắc trong mầu nhiệm của Chúa Kitô. Vì chẳng những việc kết hợp với cái chết của Người cho chúng ta được sống cuộc sống mới, nhưng còn đảm bảo cho chúng ta là Đấng đã phục sinh Chúa Giêsu Kitô từ kẻ chết cũng sẽ ban sự sống cho thân xác tử vong của chúng ta (Rm 8,11). Lúc đó nhờ sự sống lại, chúng ta sẽ vào một thế giới mới, nơi đây sẽ không còn chết nữa (Kh 21,4), hay đúng hơn, những kẻ được chọn cùng sống lại với Chúa Kitô sẽ không con chết lần thứ hai nữa (Kh 20,6). Cái chết sẽ được dành cho những kẻ bị án phạt và thần chết.

Kết luận

Suy tư và hướng về cái chết trong tháng Mười Một này không làm cho chúng ta sợ hãi hay thất vọng về số phận phải chết của con người. Đặc biệt, sống Năm thánh Hy vọng, Giáo hội mời gọi mỗi người Kitô hữu càng xác tín hơn vào niềm tin và niềm hy vọng của chúng ta nơi Đức Giêsu Kitô, Đấng đã khinh qua cái chết và mở đường cho chúng ta bước vào sự sống vĩnh cửu. Như thánh Phaolô, chúng ta mạnh mẽ tuyên xưng: “Dù chúng ta sống hay chết, chúng ta đều thuộc về Chúa” (Rm 14,7).

Nguyện xin Thiên Chúa cho mỗi người chúng ta ý thức về thân phận của mình, đồng thời biết khao khát và tìm kiếm niềm hạnh phúc vĩnh cửu không bao giờ tàn phai. Xin cho mỗi người chúng ta, trong tâm tình sống hiệp thông và hy vọng, hướng về những người đã khuất và dâng lên Thiên Chúa những hành động bác ái cần thiết, xin Người cất nhắc họ trong Lòng thương xót và nhân hậu Người.

Nt. Maria Lưu Thu

SÁCH THAM KHẢO:

Phân Khoa Thần học Giáo hoàng Học viện thánh Pio X, Điển ngữ Thần học Thánh Kinh, tr.227-242.